خاک و توسعه پایدار

خاک و توسعه پایدار

اثر محیط مادری بر بنیه بذرهای حاصل و جوانه‌زنی نخود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مریم میردورقی 1
سعیده ملکی فراهانی 2
علیرضا رضازاده 3
1 دانشجوی دکتری اکولوژی گیاهان زراعی، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
3 استادیار، گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
10.22034/ssd.2025.533480.1027
چکیده
این تحقیق با هدف بررسی اثر محیط مادری بر بنیه بذرهای حاصل و جوانه‌زنی نخود صورت گرفت. به‌همین منظور آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در سال 1401-1400 در آزمایشگاه تحقیقاتی دانشگاه شاهد انجام شد. بذر‌های نخود از گیاهان مادری که تحت دو عامل رشد کرده بودند به دست آمد، عامل اول: (I20) رژیم آبیاری 20% آبیاری کامل، (I40) کم آبیاری، 40% کاهش آب موجود خاک؛ و Is (آبیاری تکمیلی) بر اساس کاهش 20% آب موجود خاک در دو مرحله شامل مرحله کاشت و قبل از گلدهی، و عامل دوم: تاریخ کاشت پاییزه (15 آبان) و تاریخ کاشت بهاره (15 اسفند). نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثرات ساده تاریخ کاشت و رژیم‌های آبیاری بر درصد جوانه‌زنی، شاخص بنیه بذر، وزن خشک گیاهچه و سرعت جوانه‌زنی معنی‌داری بود. تمامی صفات مرتبط با جوانه‌زنی از جمله شاخص بنیه بذر، درصد جوانه‌زنی و وزن خشک گیاهچه در تاریخ کاشت پاییزه (2/16، 1/17، 2/2) درصد نسبت به تاریخ کاشت بهاره و تحت رژیم آبیاری I20 (8/52، 8/31 و 7/59) درصد نسبت به رژیم آبیاریIS افزایش یافت. به‌طور کلی به ﻧﻈﺮ می‌رﺳﺪ رژیم‌های آبیاری I20 و I40، میﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻬﺒﻮد وﯾژگیﻫﺎی ﺟﻮاﻧﻪزنی شوند. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻨﺶ خشکی، رژیم‌ آبیاری I40 تحت تاریخ کاشت پاییزه در مقایسه با رژیم آبیاری Is تا ﺣﺪودی اﺛﺮات منفی ناشی از ﺗﻨﺶ خشکی را ﺑﺮ ﺻﻔﺎت ﺟﻮاﻧﻪزنی ﻧﺨﻮد کاﻫﺶ می‌دﻫﺪ.
کلیدواژه‌ها
بنیه بذر
پایه مادری
خشکی
رژیم آبیاری
موضوعات

عنوان مقاله English

Investigate the Effect of Maternal Environment on the Vigor of the Resulting Seeds and their Germination of Chickpea

نویسندگان English

MARYAM MIRDORAGHI 1
Saeideh Maleki Farahani 2
alireza rezazadeh 3
1 Ph.D. Student, Department of Crop Production and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, University of Shahed
2 Associate Professor, Department of Crop Production and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, University of Shahed
3 Assistant Professor, Department of Plant Protection, Faculty of Agriculture, University of Shahed
چکیده English

This study was conducted to investigate the effect of the maternal environment on the vigor and germination of chickpea seeds. To achieve this goal, a factorial experiment was carried out in a completely randomized design during the 2021–2022 growing season at the research laboratory of Shahed University. Chickpea seeds were obtained from mother plants grown under two main factors: (1) irrigation regimes including I20 (full irrigation with 20% depletion of soil available water), I40 (deficit irrigation with 40% depletion), and Is (supplemental irrigation based on 40% depletion at two stages—sowing and pre-flowering); and (2) sowing dates—autumn (November 6) and spring (March 5). Analysis of variance revealed that both sowing date and irrigation regime had significant effects on germination percentage, seed vigor index, seedling dry weight, and germination rate. All germination-related traits, including seed vigor index, germination percentage, and seedling dry weight, were higher under autumn sowing (16.2, 17.1, and 2.2 % respectively) compared to spring sowing, and under the I20 irrigation regime (52.8, 31.8, and 59.7 % respectively) compared to the Is regime. Overall, it appears that the I20 and I40 irrigation regimes can improve germination characteristics. Therefore, under drought stress conditions, the I40 regime combined with autumn sowing can partially mitigate the negative effects of water stress on chickpea germination traits.

کلیدواژه‌ها English

Drought
Maternal environment
Irrigation regime
Seed vigor
اسلامی، س. و.، گ.س. گیلل، گ. مک دونالد، و ب. بلوطی .1386. مطالعه الگوی آزادسازی خواب بذر تربچه وحشی در شرایط مزرعه (Raphanus raphanistrum).  دومین همایش علوم علف های هرز ایران، شماره 2، صفحه 121-117. 
چائی چی، م.، م. رستم زاده، و ک. سادات اسمعیلان. 1382. بررسی مقاومت لاین‌های نخود سیاه به تنش خشکی تحت شرایط رژیم‌های مختلف آبیاری. علوم کشاورزی و منابع طبیعی، جلد 10، شماره 4، صفحه 55-63.
سلطانی، ا. گ.ف. اکرم، و ح. معمار.1386. تأثیر پرایمینگ بر مؤلفه‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه بذر پنبه در شرایط خشکی. مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی. علوم کشاورزی و منابع طبیعی، جلد 14، شماره 5، صفحه 16-9.
عالی‌زاده امرایی، ا.، ع. جوانمرد، و ح. اسکندری. 1398. اﺛﺮ الگوی کاشت و روش آﺑﯿﺎری ﺑﺮ ﺟﻮاﻧﻪزﻧی ﺑﺬر ﻣﺎش(Vigna radiate) در زﻣﺎنﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ برداشت. پژوهش‌های بذر ایران، جلد 6، شماره 1،صفحه 63-51.
غلامی‌زالی، ع.، پ. احسان زاده، و ج. رزمجو. 1394. تأثیر رژیم‌های آبیاری بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام نخود در دو کشت پاییزه و بهاره در استان لرستان. علوم گیاهان زراعی ایران، جلد 46، شماره 1، صفحه 123-135.
قربانی، ر.، ع. موافقی، ع. گنجعلی، و ج. نباتی .1401. ﺑﺮرﺳیﺧﺼﻮﺻﯿﺎتﺟﻮاﻧﻪزﻧیﻧﺨﻮد (Cicer arietinum) در پاسخ ﺑﻪ پیشﺗﯿﻤﺎر ﺑﺎ ﻧﺎﻧﻮ ذرات دی اکﺴﯿﺪﺗﯿﺘﺎﻧﯿﻮم و ﺗﻨﺶ ﺧﺸکی. پژوهش‌های بذر ایران، جلد 9، شماره 1، صفحه 202-189. 
ملکی فراهانی، س. 1393. اثر محیط پایه مادری بر تحمل به خشکی ارقام مختلف نخود در مرحله جوانه زنی. پژوهش‌های بذر ایران، جلد 3، شماره 1، صفحه 52-41.
Ganjeali, A., Parsa, M., & Khatib, M. (2008). Quantifying seed germination response of chickpea genotypes (Cicer arietinum) under temperature and drought stress regimes.‏ Agricultural research, 8(1), 77-88.
Gao, L.L., & Shi, H. (2024). Advancements in environmental factors regulating plant seed germination. Journal of Capital Normal University (Natural Science Edition), 45(4), 48-57.
Ghassemi-Golezani, K., Chadordooz-Jeddi, A., Nasrullahzadeh, S., & Moghaddam, M. (2010). Effects of hydro-priming duration on seedling vigour and grain yield of pinto bean (Phaseolus vulgaris L.) cultivars. Notulae Botanicae Horti Agrobotanici Cluj-Napoca, 38(1), 109–113.
Kamboj, E., Dhaka, A.K., Kumar, S., Singh, B., Hooda, V.S., & Kamal, K. (2025). Growth and Yield Performance of Chickpea (Cicer arietinum) as Influenced by Irrigation Levels and Genotypes: A Review. Agricultural Reviews, 46(4), 663–670.
Karalija, E., Vergata, C., Basso, M.F., Negussu, M., Zaccai, M., Grossi-de-Sa, M.F., & Martinelli, F. (2022). Chickpeas’ tolerance of drought and heat: Current knowledge and next steps. Agronomy, 12 (10), 2248.
Kiani, M., Bagheri, M., & Nezami, A. (1998). Lentil genotypes response using PEG 6000. Agricultural Science and technology, 12, 39-59.
Merga, B., & Haji, J. (2019). Economic importance of chickpea: Production, value, and world trade. Cogent Food & Agriculture, 5(1), 1615718.
Mousavi, M., Vessal, S., Parsa, M., & Chen, Y. (2025). Identification of drought-tolerant chickpea (Cicer arietinum L.) genotypes: An assessment of biochemical and developmental traits across germination and vegetative stages. Journal of Plant Growth Regulation, 1-14.
Wijewardana, C., Reddy, K.R., Krutz, L.J., Gao, W., & Bellaloui, N. (2019). Poor seed quality, reduced germination, and decreased seedling vigor in soybean is linked to exposure of the maternal lines to drought stress. bioRxiv, 590059.
خاک و توسعه پایدار
دوره 1، شماره 3
زمستان 1404
صفحه 248-256

  • تاریخ دریافت 19 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 26 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 29 مرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404