https://ssd.ujiroft.ac.ir/ خاک و توسعه پایدار fa daily 1 Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0330 Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0330 https://ssd.ujiroft.ac.ir/article_228184.html کشت بدون خاک به عنوان یکی از روش‎های کشاورزی نوین می‌تواند میان تولید و مصرف سرانه جهان تعادل ایجاد کند و پاسخگوی به موقع نیاز بازار به مواد غذایی از جمله سبزی پیاز باشد. هدف از این پژوهش بررسی امکان تولید سوخ‏چه پیاز تحت شرایط هیدروپونیک بود. این آزمایش به شکل فاکتوریل و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با چهار تراکم کاشت {1 و 2 ،6 ،12} بوته در سلول و دو رقم پیاز رامهرمزی و پریماورا در سه تکرار در مزرعه گروه علوم باغبانی دانشگاه شهید چمران اهواز طی پاییز سال زارعی ۱۴۰2 انجام شد. نتایج نشان داد که اثر اصلی رقم، تراکم و اثر متقابل رقم در تراکم بر قطر سوخ‏چه، قطر گردن و نسبت آن‏ها به هم و وزن تر و خشک سوخ‏چه معنی‎دار بود. به ترتیب بیش‏ترین و کم‏ترین قطر سوخ‌چه در رقم پریماورا در تراکم‏ 1 بوته در سلول (8/41 میلی‏متر) و در تراکم 12 بوته در سلول (1/15 میلی‏متر) مشاهده شد. رقم پریماورا در تراکم 1 بوته در سلول (1/31 گرم) و رقم رامهرمزی در تراکم 12 بوته در سلول (9/1 گرم) به ترتیب بیش‏ترین و کم‏ترین وزن تر سوخ‏چه را داشتند. متوسط تولید در متر مربع برای رقم پریماورا در تراکم 12 بوته در سلول 4/25411 گرم و برای رقم رامهرمزی در تراکم 12 بوته در سلول 35/17882 گرم بود. هم‏چنین، نتایج ضرایب همبستگی میان صفات بررسی شده در این مطالعه نشان داد همبستگی معنی‏داری بین صفات مورد بررسی وجود دارد. با توجه به نتایج به دست آمده می‏توان گفت که رقم پریماورا در تراکم 1 بوته در سلول بیش‏ترین قطر و وزن سوخ‏چه پیاز را در محیط کشت هیدروپونیک به خود اختصاص داد. https://ssd.ujiroft.ac.ir/article_227359.html این تحقیق با هدف بررسی اثر محیط مادری بر بنیه بذرهای حاصل و جوانه‌زنی نخود انجام شد. به‌همین منظور آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در سال 1401-1400 در آزمایشگاه تحقیقاتی دانشگاه شاهد انجام شد. بذر‌های بالنگو از گیاهان مادری که تحت دو عامل رشد کرده بودند به دست آمد، عامل اول: رژیم آبیاری20% (آبیاری کامل، I20)، 40% (کم آبیاری، I40) کاهش آب موجود خاک و Is (آبیاری تکمیلی) بر اساس کاهش 40% آب موجود خاک در دو مرحله شامل مرحله کاشت و قبل از گلدهی، و عامل دوم: تاریخ کاشت پاییزه (15 آبان) و تاریخ کاشت بهاره (15 اسفند). نتایج نشان داد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثرات ساده تاریخ کاشت و رژیم‌های آبیاری بر درصد جوانه‌زنی، شاخص بنیه بذر، وزن خشک گیاهچه و سرعت جوانه‌زنی معنی‌داری شد. تمامی صفات مرتبط با جوانه‌زنی در تاریخ کاشت پاییزه به ترتیب تحت رژیم‌های آبیاری I20 و I40 نسبت به تاریخ کاشت بهاره افزایش یافت. به‌طور کلی به ﻧﻈﺮ می‌رﺳﺪ رژیم‌های آبیاری I20 و I40، میﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻬﺒﻮد وﯾژگیﻫﺎی ﺟﻮاﻧﻪزنی گردﻧﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻨﺶ خشکی، رژیم‌ آبیاری I40 تحت تاریخ کاشت پاییزه در مقایسه با رژیم آبیاری Is تا ﺣﺪودی اﺛﺮات منفی ناشی از ﺗﻨﺶ خشکی را ﺑﺮ ﺻﻔﺎت ﺟﻮاﻧﻪزنی ﻧﺨﻮد کاﻫﺶ می‌دﻫﺪ. https://ssd.ujiroft.ac.ir/article_227605.html گل همیشه‌بهار (.Calendula officinalis L) یکی از گونه‌های گیاهی فصلی مهم و پرکاربرد در ایران است که علاوه بر مصارف دارویی و غذایی، نقش برجسته‌ای در طراحی منظر و فضای سبز شهری ایفا می‌کند. این گیاه، به دلیل خواص آنتی‌اکسیدانی و ترکیبات فعال زیستی، مورد توجه روزافزون در علوم مختلف ازجمله علوم باغبانی و دارویی قرار گرفته است. ملاتونین، یک تنظیم‌کننده رشد در گیاهان، با تاثیرات چندجانبه‌ای بر تنظیم رشد، افزایش مقاومت به عوامل تنش‌زا، ارتقاء ظرفیت فتوسنتزی و بهبود فعالیت‌های متابولیکی شناخته شده است. این ماده نقش مهمی در تنظیم واکنش‌های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گیاهان دارد که می‌تواند منجر به افزایش کیفیت و کارایی محصولات زینتی شود. هدف از مطالعه حاضر، بررسی اثرات غلظت‌های متفاوت ملاتونین بر میزان و ترکیب رنگیزه‌های فتوسنتزی شامل کلروفیل a و b، کلروفیل کل و کاروتنوئید در گیاه همیشه‌بهار بود. آزمایش در شرایط کنترل شده گلخانه‌ای در پاییز سال ۱۴۰۳ انجام شد. ملاتونین در غلظت‌های (صفر، ۱۰۰، ۱۵۰ و ۲۰۰ میکرومولار)، دو بار به صورت محلول‌پاشی در مرحله ۶ تا ۸ برگی و دو هفته پس از آن اعمال شد تا تأثیر آن بر رشد و رنگیزه‌های فتوسنتزی گیاه همیشه‌بهار بررسی شود. یافته‌های پژوهش نشان داد که تیمار ملاتونین 150 میکرومولار بیشترین افزایش معنی‌دار را در محتوای کلروفیل‌‌‌‌های a، b و کلروفیل کل دارد و غلظت 100 میکرومولار ملاتونین بیشترین افزایش معنی‌دار را در رنگیزه کاروتنوئید ایجاد کرد، به‌ طوری که کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل و کاروتنوئید به ترتیب به میزان 34/77، 41/87، 72/81 و 80/74 درصد نسبت به نمونه شاهد افزایش یافتند. این افزایش معنی‌دار در رنگیزه‌های فتوسنتزی، بیانگر بهبود عملکرد سیستم فتوسنتزی و تقویت ظرفیت جذب نور و تبدیل انرژی نورانی در گیاه است. نتایج این مطالعه بیانگر اهمیت استفاده از ملاتونین به عنوان یک تنظیم‌کننده رشد مؤثر در کشاورزی پایدار و مدیریت فضای سبز است. کاربرد بهینه این تنظیم‌کننده رشد گیاهی می‌تواند ضمن افزایش راندمان تولید و کیفیت گل‌های زینتی، به توسعه راهکارهای زیست‌دوست و کم‌هزینه در بهبود عملکرد و دوام گیاهان منجر شود. https://ssd.ujiroft.ac.ir/article_231778.html با توجه به بازارپسندی بالای انگور و نقش کلیدی ویژگی‌های کمی و کیفی در جلب رضایت مصرف‌کنندگان، این پژوهش با هدف بررسی اثر براسینواستروئید بر بهبود شاخص‌های کمی میوه انگور رقم تامپسون، در سال 1402 در شهرستان ماهان اجرا شد. . آزمایش به‌صورت محلول‌پاشی در مرحله نوک‌سبزی حبه و در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار انجام گرفت. تیمارها شامل غلظت‌های مختلف براسینواستروئید (0، 5/0، 75/0 و 5/1میلی‌گرم بر لیتر) بودند. پس از تیمار، صفاتی از قبیل وزن خوشه، وزن تک‌حبه و تعداد حبه در خوشه مورد ارزیابی قرار گرفت. تایج نشان داد که تیمار با غلظت 5/1میلی‌گرم بر لیتر منجر به بیشترین افزایش در وزن خوشه (حدود 43٪ نسبت به شاهد)، تعداد حبه در خوشه (بیش از 31٪) و وزن تک‌حبه (بیش از 228٪) گردید. این افزایش معنی‌دار در تمامی صفات کمی به‌ویژه در تیمار غلظت بالاتر، نشان‌دهنده اثر هم‌افزایانه براسینواستروئید بر فرایندهای تقسیم سلولی، توسعه میوه و تنظیم مسیرهای متابولیک وابسته به رشد می‌باشد. به نظر می‌رسد کارایی بالای این هورمون به توانایی آن در افزایش فتوسنتز خالص، تحریک بیوسنتز پروتئین‌ها و تنظیم تعادل هورمونی گیاه بازمی‌گردد. همچنین، پاسخ غلظت وابسته صفات مورد بررسی، نقش تعیین‌کننده غلظت براسینواستروئید در فعال‌سازی مکانیسم‌های رشدزایی را تأیید می‌کند. به‌طور کلی، استفاده از براسینواستروئید به‌ویژه در غلظت 5/1 میلی‌گرم بر لیتر، می‌تواند به‌عنوان یک ابزار مدیریتی مؤثر در بهبود عملکرد کمی انگور تامپسون مورد توجه قرار گیرد. https://ssd.ujiroft.ac.ir/article_227283.html خاک، یک اکوسیستم حیاتی و پیچیده، با آلودگی جهانی ناشی از فعالیت‌های ناپایدار انسانی مواجه است که تهدیدات قابل توجهی را برای عملکردهای اکولوژیکی و خدمات اکوسیستم ایجاد می‌کند. روش‌های سنتی اصلاح فیزیکوشیمیایی اغلب پرهزینه و از نظر زیست‌محیطی مخرب هستند. در نتیجه، تمرکز فزاینده‌ای بر توسعه رویکردهای بیولوژیکی پایدار و نوآورانه وجود دارد که هدف آنها حذف مؤثر آلاینده‌ها، کاهش سمیت، به حداقل رساندن خطرات برای سلامت محیط زیست و انسان و بازیابی سلامت خاک و خدمات اکوسیستم مرتبط به شیوه‌ای اقتصادی و مقرون به صرفه است. در این راستا، پژوهش حاضر به بررسی جامع روش‌های زیستی نوین و امیدبخش در زمینه اصلاح خاک می‌پردازد. روش‌های اصلی مورد بحث شامل گیاه‌پالایی، زیست‌پالایی با استفاده از میکروارگانیسم‌ها و ورمی‌رمیدشن هستند. در این بررسی، مکانیسم‌های عمل هر یک از این روش‌ها، از جمله توانایی گیاهان در جذب و تثبیت آلاینده‌ها، قابلیت متابولیکی میکروارگانیسم‌ها و نقش کرم‌های خاکی در بهبود کیفیت خاک و تجزیه آلاینده‌ها، مورد بررسی قرار گرفته است. علاوه بر این، چالش آلودگی‌های مختلط، که شامل حضور توام آلاینده‌های معدنی و آلی در محیط خاک است، نیز به عنوان یک مانع اساسی در مسیر اصلاح مورد توجه قرار گرفته است. این نوع آلودگی می‌تواند به طور قابل توجهی از کارایی فناوری‌های پالایش منفرد بکاهد. به منظور غلبه بر این پیچیدگی، رویکردهای ترکیبی که به ادغام روش‌های بیولوژیکی و فیزیکوشیمیایی می‌پردازند، و همچنین استفاده از مواد اصلاح‌کننده و فناوری‌های نانو، به عنوان راهکارهای نویدبخش در حال ارزیابی هستند. در نهایت، این بررسی بر اهمیت ارزیابی جامع کارایی فرآیندهای پالایش تأکید می‌کند. این ارزیابی نه تنها باید شامل سنجش میزان کاهش آلاینده‌ها باشد، بلکه باید احیای سلامت کلی خاک و بازگرداندن خدمات اکوسیستم را نیز در برگیرد. انطباق با مقررات زیست‌محیطی و امکان اجرای مقرون‌به‌صرفه این فناوری‌ها، از عوامل کلیدی در پذیرش و موفقیت بلندمدت آنها به شمار می‌رود. این بررسی، اطلاعاتی کلیدی برای پژوهشگران و متخصصان محیط زیست فراهم می‌آورد تا به درک عمیق‌تری از پتانسیل و محدودیت‌های فناوری‌های زیست‌پالایی دست یابند. https://ssd.ujiroft.ac.ir/article_227286.html سرعت سریع توسعه انسانی چالش‌های مهمی را برای پایداری خدمات اکوسیستم ایجاد می‌کند و این موضوع را به کانون اصلی تحقیقات معاصر تبدیل می‌کند. مطالعات اخیر نشان‌داده‌اند که گسترش فعالیت‌های انسانی خارج از ظرفیت برد اکوسیستم‌ها به تدریج ساختار و چشم‌انداز‌ها و فرآیند‌های طبیعی را تغییر داده و خدمات اکوسیستمی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. کاهش خدمات اکوسیستمی خود باعث رقابت جدی برای بهره‌برداری از منابع می‌شود که گاهی نزاع و درگیری را به دنبال دارد. برای جلوگیری از تلفات و تخریب مستمر اکوسیستم‌ها و خدمات حیاتی آن‌ها ارزیابی و بررسی تفکیکی خدمات اکوسیستمی توسط گروه‌های ذینفع و انواع ارزش‌ها، مبنای بهبود‌ یافته‌ای برای تحقیق و حکمرانی خدمات اکوسیستم در ارتباط با پایداری محیط‌زیست ایجاد می‌کند. توسعه‌پایدار به‌عنوان توسعه‌ای که نیاز زمان حال را برآورده می‌کند و در عین حال از سیستم پشتیبانی حیات زمین، محافظت می‌کند که رفاه نسل فعلی و آینده را تضمین می‌کند. در این پژوهش از شیوه جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت اسنادی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی به‌بررسی سیستماتیک ادبیات علمی خدمات اکوسیستمی پرداخته‌شد. ابعاد خدمات اکوسیستمی شامل: مفهوم خدمات اکوسیستمی، عرضه و تقاضا خدمات اکوسیستمی و ارزش‌گذاری اقتصاد خدمات اکوسیستمی است. بنابراین برای دستیابی به پایداری مستلزم توجه جوامع به طیفی از مسائل بیوفیزیکی، اقتصادی، و حاکمیتی است که نتایج این پژوهش می‌تواند به سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان برای شناسایی بهترین گزینه‌ پروژه‌های پیشنهادی کمک ارزنده‌ای کند. پس انسان برای بهره‌برداری صحیح و درخور از اکوسیستم‌ها بایستی به تعامل با ساختار‌ها و کارکرد‌های اکولوژیکی و ارزش‌گذاری اقتصادی محیط‌زیست توجه کند. https://ssd.ujiroft.ac.ir/article_227285.html تخریب اراضی یک چالش جهانی است که پیامدهای جدی برای کشاورزی، محیط زیست و جوامع بشری دارد. این پدیده به کاهش توانایی اراضی در تولید محصولات کشاورزی، از بین رفتن تنوع زیستی، افزایش خطر سیل و خشکسالی، و انتشار گازهای گلخانه‌ای منجر می‌شود. عوامل متعددی از جمله فرسایش خاک، تخریب پوشش گیاهی، استفاده نادرست از آب، و عوامل انسانی مانند شیوه‌های کشاورزی نامناسب و چرای بیش از حد در تخریب اراضی نقش دارند. مدیریت پایدار اراضی، شامل روش‌های پیشگیرانه مانند حفاظت خاک و مدیریت آب، روش‌های اصلاحی مانند احیای اراضی و بیابان‌زدایی، و روش‌های نظارتی و سیاستی مانند پایش وضعیت اراضی و وضع قوانین، برای مقابله با این چالش ضروری است. مدیریت پایدار اراضی با تأکید بر حفاظت خاک، مدیریت آب، مدیریت پوشش گیاهی و اتخاذ شیوه‌های کشاورزی پایدار، می‌تواند نقش مؤثری در پیشگیری از تخریب اراضی ایفا کند. احیای زمین‌های تخریب‌شده از طریق روش‌های مختلف مانند جنگل‌کاری، بذرپاشی، استفاده از بیوتکنولوژی و سازه‌های مهندسی امکان‌پذیر است، اما نیازمند سرمایه‌گذاری و تلاش مستمر است. علاوه بر این، آموزش و آگاهی‌بخشی به کشاورزان و جوامع محلی، تدوین قوانین و مقررات مناسب و ارائه حمایت‌های مالی و فنی از جمله عوامل کلیدی در موفقیت برنامه‌های مدیریت تخریب اراضی هستند. احیای اراضی تخریب‌شده اغلب پرهزینه است، بنابراین پیشگیری از تخریب از اهمیت بالایی برخوردار است. با اجرای راهکارهای مناسب و همکاری بین‌المللی، می‌توان از تخریب اراضی جلوگیری کرد و به سوی کشاورزی پایدار و حفاظت از محیط زیست گام برداشت. https://ssd.ujiroft.ac.ir/article_233095.html افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی و شدت گرفتن آثار تغییرات اقلیمی، فشار مضاعفی بر منابع محدود آب شیرین، به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک، وارد کرده است. در چنین شرایطی، کمبود منابع آب قابل استفاده به یکی از چالش‌های اساسی در مسیر توسعه پایدار کشاورزی و تأمین امنیت غذایی این مناطق تبدیل شده است. از این‌رو، استفاده از منابع جایگزین، به‌ویژه آب‌های نامتعارف نظیر فاضلاب تصفیه‌شده، زه‌آب کشاورزی، پساب صنعتی تصفیه‌شده، و آب‌های شور یا لب‌شور، به‌عنوان راهکاری مؤثر و مکمل برای جبران کمبود آب، در سال‌های اخیر به‌طور فزاینده‌ای مورد توجه پژوهشگران، مدیران منابع آب و سیاست‌گذاران قرار گرفته است. این مقاله با هدف ارائه تحلیلی جامع از ظرفیت‌ها، چالش‌ها و راهکارهای بهره‌برداری مؤثر از آب‌های نامتعارف در مدیریت منابع آب و ارتقاء کشاورزی پایدار در مناطق خشک و نیمه‌خشک تدوین شده است. در ابتدا، انواع مختلف آب‌های نامتعارف و ویژگی‌های کیفی آن‌ها معرفی شده، و سپس فناوری‌های مورد استفاده در تصفیه، روش‌های کاربرد ایمن، و اثرات بهداشتی، زیست‌محیطی و اقتصادی بهره‌برداری از این منابع بررسی شده‌اند. افزون‌بر این، تجربه‌های موفق در سطح ملی و بین‌المللی تحلیل شده و نقش سیاست‌گذاری‌های کلان، چارچوب‌های حقوقی، و مشارکت ذی‌نفعان در پیاده‌سازی بهینه این راهبردها مورد توجه قرار گرفته است. نتایج این پژوهش می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی در جهت استفاده پایدار از منابع آبی جایگزین در شرایط اقلیمی بحرانی مورد بهره‌برداری قرار گیرد. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که استفاده اصولی، هدفمند و مبتنی بر استاندارد از آب‌های نامتعارف، ضمن کاهش فشار بر منابع آب متعارف، می‌تواند زمینه‌ساز ارتقاء بهره‌وری آبی، افزایش تاب‌آوری نظام‌های تولید کشاورزی، و دستیابی به توسعه پایدار در مناطق کم‌آب باشد. https://ssd.ujiroft.ac.ir/article_233097.html چکیده فسفر یکی از عناصر حیاتی، محدود و غیرقابل تجدید است که نقشی کلیدی در رشد گیاهان و تولید مواد غذایی ایفا می‌کند. با افزایش جمعیت جهانی و رشد روزافزون نیاز به منابع غذایی، حفاظت، بازیابی و استفاده پایدار از منابع فسفر، به‌ویژه در صنایع غذایی، اهمیتی دوچندان یافته است. در سال‌های اخیر، تبلور استروویت به عنوان یک فناوری نوین و پایدار برای بازیابی فسفر از جریان‌های مختلف پساب، از جمله فاضلاب شهری، ادرار انسانی و فاضلاب دامداری‌ها مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، مطالعات محدودی بر بازیابی فسفر از پساب لبنی، به‌ویژه پساب حاصل از فرآوری محصولات لبنی که سرشار از ترکیبات فسفردار است، متمرکز شده‌اند. دفع مستقیم این پساب‌ها به محیط‌زیست می‌تواند منجر به آلودگی منابع آبی و بروز پدیده اوتروفیکاسیون شود. از این‌رو، استفاده از فرآیند تبلور استروویت برای بازیابی فسفر از این پساب‌ها، علاوه‌بر کاهش اثرات زیست‌محیطی، می‌تواند به تولید کودهای زیستی غنی از مواد مغذی منجر شود و منبع درآمدی جدید برای صنایع لبنی فراهم آورد. این مقاله با مروری بر مبانی ساختار شیمیایی استروویت آغاز می‌شود و سپس به بررسی فناوری‌های توسعه‌یافته تاکنون برای بازیابی این ترکیب می‌پردازد. همچنین، تأثیر پارامترهای مختلف فرآیند بر بازده و کیفیت محصول مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. در پایان، خلاصه‌ای از کاربردهای کود استروویت و تاثیر آن در اقتصاد کشاورزی ارائه خواهد شد. https://ssd.ujiroft.ac.ir/article_234480.html این مقاله به بررسی جامع نقش کودهای زیستی، که مخلوط‌هایی طبیعی از میکروارگانیسم‌های مفید نظیر قارچ‌های میکوریزا، باکتری‌های حل‌کننده فسفر و باکتری‌های تثبیت‌کننده نیتروژن هستند، در بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک می‌پردازد. کودهای زیستی با ایجاد روابط همزیستی با گیاهان، دسترسی آن‌ها به مواد مغذی را افزایش داده و به عنوان جایگزینی پایدار برای کودهای شیمیایی عمل می‌کنند که سلامت طولانی‌مدت خاک و کاهش اثرات منفی زیست‌محیطی را به همراه دارند. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که کودهای زیستی به طور قابل توجهی ساختار فیزیکی خاک (مانند نفوذ آب، تهویه و کاهش فرسایش) را بهبود بخشیده، خصوصیات شیمیایی خاک (از جمله تثبیت نیتروژن، افزایش دسترسی به فسفر و پتاسیم و افزایش کربن آلی) را ارتقا داده، و ویژگی‌های بیولوژیکی خاک (مانند افزایش تنوع میکروبی، سرکوب پاتوژن‌ها و تسریع تجزیه مواد آلی) را تقویت می‌کنند. این اثرات مثبت به افزایش حاصلخیزی خاک، تقویت مقاومت گیاه در برابر بیماری‌ها و پایداری کلی سیستم‌های کشاورزی منجر می‌شوند. با این حال، پذیرش گسترده کودهای زیستی با چالش‌هایی روبروست. از جمله این چالش‌ها می‌توان به درک محدود کشاورزان، کمبود حامل‌های مناسب، تسهیلات ذخیره‌سازی ناکافی، و اثرات نامطلوب شرایط آب و هوایی شدید اشاره کرد که بر اثربخشی پایدار آن‌ها تأثیر می‌گذارند. همچنین، مسائلی مانند برچسب‌گذاری ناکافی و اثرات انتخابی برخی کودهای زیستی نیز مانع از گسترش آن‌ها شده است. در مجموع، این مطالعه تأکید می‌کند که کودهای زیستی پتانسیل بالایی به عنوان راهکاری پایدار برای افزایش بهره‌وری کشاورزی و حفظ سلامت خاک دارند. برای غلبه بر چالش‌های موجود و بهره‌برداری کامل از قابلیت‌های آن‌ها در پرورش اکوسیستم‌های کشاورزی قوی و پایدار، تداوم تحقیق و آموزش ضروری است. https://ssd.ujiroft.ac.ir/article_239378.html پژوهش حاضر با هدف ارزیابی برخی شاخص‌های رشدی و بیوشیمیایی گیاه رازیانه‌ Foeniculum vulgare L.)) تحت اثر محلول‌پاشی اسید هیومیک و بیوچار هسته خرما در سال 1403 در شرایط گلخانه‌ای انجام شد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام گرفت. فاکتور اول شامل دو سطح اسید هیومیک (صفر و دو گرم در لیتر) و فاکتور دوم بیوچار در دو سطح (صفر و یک درصد وزنی) بود. پارامترهای رشدی اندازه‌گیری شده شامل طول اندام هوایی، طول ریشه، وزن خشک اندام هوایی و زیست توده بود پارامترهای بیوشیمیایی شامل فنل، فلاونوئید، قند محلول، پرولین و نشت یونی بود. نتایج نشان داد اثر اصلی محلول‌پاشی اسید هیومیک بر طول اندام هوایی، وزن خشک اندام هوایی، فنل، فلاونوئید، پرولین و نشت یونی در سطح احتمال یک درصد و زیست توده کل و قند محلول در سطح احتمال پنج درصد معنی‌داربود و بر سایر صفات تاًثیر معنی‌داری نداشت. اثر اصلی بیوچار بر طول اندام هوایی، میزان پرولین و نشت یونی در سطح احتمال یک درصد و بر طول ریشه در سطح احتمال پنج درصد تاًثیر معنی‌داری داشت و بر سایر صفات اثر معنی‌داری نگذاشت. همچنین برهمکنش اسید هیومیک و بیوچار بر میزان نشت یونی برگ در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. محلول‌پاشی دو گرم در لیتر اسید هیومیک سبب افزایش طول اندام هوایی با میانگین 92/15 سانتی‌متر و استفاده از بیوچار با افزایش میانگین 95/16 سانتی‌متر طول اندام هوایی و 74/21 سانتی‌متر طول ریشه نسبت به عدم کاربرد تیمارها شد. اسید هیومیک باعث افزایش 18/48 درصد وزن خشک اندام هوایی، 56/44 درصد زیست توده، 25/51 درصد میزان فنل، 11/66 درصد میزان فلاونوئید، 48 درصد قند محلول، 43/26 درصد پرولین و کاهش 6/39 درصدی نشت یونی برگ نسبت به عدم کاربرد اسید هیومیک گردید. بیوچار توانست پرولین و نشت یونی را به ترتیب به میزان 92/50 درصد و 89/19 درصد نسبت به عدم کاربرد بیوچار کاهش دهد. همچنین برهمکنش اسید هیومیک و بیوچار منجر به کاهش 1/38 درصد نشت یونی شد. نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از محلول‌پاشی دو گرم در لیتر اسید هیومیک و کاربرد بیوچار هسته خرما یک درصد وزنی به تنهایی می‌توانند برخی صفات رشدی گیاه رازیانه را افزایش دهند، همچنین با افزایش فنل و فلاونوئید سیستم دفاع آنتی‌اکسیدانی را توسعه می‌دهند و گیاه را برای دفاع سلولی آماده می‌سازند. با افزایش پرولین و کاهش نشت یونی در شرایط نامساعد محیطی می‌توانند از تلفات آب سلول جلوگیری کنند.